IDEA

Badania kondycji fizycznej

Kondycja fizyczna – rozumienie, znaczenie i diagnoza

Kondycja fizyczna to zespół bardzo istotnych właściwości biologicznych ludzkiego organizmu. Składają się na nią rozwój fizyczny, sprawność fizyczna oraz wydolność fizyczna. Jako całość stanowią składnik zdrowia człowieka, a każde z nich osobno jest tego zdrowia miernikiem. Tworzą zasób jaki każdy z nas w młodości rozwija w sobie i gromadzi, by w kolejnych latach życia podtrzymywać jego pokłady i wykorzystywać z pożytkiem we wszystkich dziedzinach życia. Ich wysoki poziom może stanowić fundament, na którym budujemy naszą egzystencję.

Badanie kondycji fizycznej jest rozeznaniem się w poziomie rozwoju fizycznego, sprawności fizycznej i wydolności roboczej organizmu. Każdy z tych przejawów rozpoznawany jest przy pomocy odmiennych metod i narzędzi. Do pomiaru rozwoju fizycznego, w najbardziej prostej formule wystarczą pomiary wysokości i masy ciała. Ich pochodną jest określanie proporcji wzrostowo-wagowych (czyli np. BMI, Body Mass Index, wskaźnika masy ciała). Te trzy wskaźniki mogą dostarczyć informacji na temat przebiegu procesów wzrastania i dojrzewania, i dzięki temu pozwolić ocenić jego prawidłowość oraz wykrywać zaburzenia.

Wydolność robocza organizmu jest rozumiana, jako zdolność do długotrwałych i silnie obciążających wysiłków wykonywanych z zaangażowaniem dużych grup mięśniowych. Jest ona wyrazem sprawności fizjologicznych mechanizmów adaptacji ustroju do pracy mięśniowej i szybkiego powrotu do stanu wyjściowego w czasie wypoczynku. To miara tolerancji organizmu na wysiłek fizyczny, umożliwiająca człowiekowi intensywną pracę o charakterze tlenowym niepowodującą długotrwających zaburzeń równowagi wewnętrznej organizmu (homeostazy). Przy zachowaniu pewnych rygorów jest możliwe szacowanie poziomu wydolności człowieka przy pomocy beep-testu i wykonywanych bezpośrednio po jego zakończeniu, w ściśle określonym reżimie czasowym, pomiarów częstości tętna badanych osób.

Wreszcie sprawność fizyczna to ruchowa zaradność człowieka w życiu codziennym, w realizowaniu prostych, powszechnie dostępnych zadań ruchowych, jakie stawia przed nami środowisko życia. Do pomiaru sprawności fizycznej wykorzystujemy specjalnie opracowane zestawy zadań ruchowych stawiające określone wymagania w zakresie kondycyjnych i koordynacyjnych właściwości organizmu. Zestawy te nazywamy testami sprawności fizycznej a składające się na nie ćwiczenia – próbami testowymi. Są one wystandaryzowane – posiadają dokładne opisy niezbędnych instrumentów oraz precyzyjne instrukcje wykonania, których przestrzeganie stanowi podstawę dla porównywania wyników między różnymi osobami i grupami ludzkimi. Rejestrowane w czasie prób testowych wielkości opisujące wykonywane przez badanych zadanie ruchowe (np. czas zawiśnięcia na ugiętych ramionach, czas biegu na 50 m czy 600/800/1000 m) są pośrednim obrazem najsilniej eksponowanych w danej próbie właściwości motorycznych człowieka. Na podstawie obserwowanych efektów ćwiczenia dokonujemy pośredniej, przybliżonej oceny wewnętrznych właściwości ludzkiego organizmu. W próbie zwisu mierząc czas możemy pośrednio ocenić siłę względną i zdolność do długotrwałego skurczu mięśni kończyny górnej i obręczy brakowej. W 50-cio metrowym biegu sprinterskim, również mierząc czas, zdobywamy przybliżony obraz lokomocyjnych zdolności szybkościowych. W biegu długim zaś, przy tym samym pomiarze czasu tworzymy pośredni wgląd w wytrzymałość biegową badanych osób. Są to oczywiście dane przybliżone, ale wnoszą pewne informacje do oceny poziomu kondycji fizycznej a więc również zdrowia wyrażanego tymi pozytywnymi miernikami.

Należy pamiętać, że surowy wynik próby testowej niewiele nam mówi o poziomie rozwoju fizycznego czy sprawności fizycznej badanych osób. Sam wynik zwisu na drążku wynoszący 12,5 sekundy nie określna nam wartości („cenności”) tego rezultatu. Czy to jest dużo czy mało? Czy to jest dobry wynik czy przeciętny? Na to pytanie nie znajdziemy odpowiedzi posługując się zanotowanym czasem zwisu. Dopiero uwzględnienie płci i wieku badanej osoby oraz odniesienie tego surowego wyniku do przeciętnych rezultatów, jakie uzyskują w Polsce jej rówieśnicy w tej próbie, pozwala nam ulokować osiągnięcie na skali wartości od słabych, przez przeciętne i bardzo dobre do wybitnych. Stąd przeliczanie wyników na centyle i punkty w skali od 1 do 100.